Aromaterapi ve Sinir Sistemi İlişkisi

Tarih boyunca geleneksel tıpta kullanılan aromaterapi, veriye dayalı çalışmalarla destelenerek güncel yaşamımızda rahatça uygulanabilecek yöntemler arasında yer almaya başlamıştır. Bu sayımızda aromaterapi uygulamalarının sinir sistemi üzerindeki etkileri inceleyeceğiz.

Sinir sistemi içsel ve dışsal çevremizin algılanmasını sağlayan ağ şeklinde bir yapıdır. Bilgileri alır, işler ve vücut içerisinde sinir ağı ve hücreler sayesinde sinyal şeklinde organlarımıza, kaslarımıza gönderir.

Somatik sinir sistemimiz, bilinçli olarak hissedebileceğimiz ve yapabileceğiniz şeyleri içerir. Otonom sinir sistemimiz ise biz farkında olmadan çalışır ve bizi hayatta tutan perde arkası süreçleri yönetir.

Somatik Sinir Sistemi Nedir? Somatik sinir sistemimiz, vücudumuzun neredeyse her yerine yayılan çevresel sinir sistemimizin bir alt bölümüdür. Bu sistemdeki sinirler, duyularımızdan beynimize bilgi iletir. Ayrıca, hareket edebilmemiz için beynimizden kaslarımıza komutlar gönderir.

Somatik Ve Otonom Sinir Sistemleri Arasındaki Fark Nedir? Somatik sinir sistemimiz, bilinçli olarak hissedebileceğimiz ve yapabileceğiniz şeyleri içerir. Otonom sinir sistemimiz ise biz farkında olmadan çalışır ve bizi hayatta tutan perde arkası süreçleri yönetir.

Sempatik Sinir Sistemi

Sempatik sistem, organizmayı stres, korku, heyecan gibi durumlarda harekete hazır hâle getirir. Bu mekanizma “Savaş ya da Kaç Tepkisi (Fight or Flight)” olarak bilinir.

Başlıca etkileri:

• Kalp atış hızını artırır.

• Kan basıncını yükseltir.

• Bronşları genişletir.

• Sindirimi yavaşlatır.

• Kaslara kan akışını artırır. Bu sistem, hayatta kalma reflekslerinin merkezindedir.

Parasempatik Sinir Sistemi Parasempatik sistem, sempatik sistemin aksine rahatlama, dinlenme, onarma süreçlerini destekler. “Dinlen ve Sindir (Rest and Digest)” yanıtı ile uyumludur.

Başlıca etkileri:

• Kalp hızını yavaşlatır.

• Tükrük ve mide-bağırsak salgılarını artırır.

• Bağırsak hareketlerini hızlandırır

• Enerji tasarrufu sağlar

Parasempatik sistem, vücudun normal fonksiyonlarını sürdürmesine ve homeostaz dengesinin korunmasına yardımcı olur. Sempatik sinir sistemi (SSS) ve parasempatik sinir sistemi (PSS) vücut fonksiyonlarının dengesini korumak için birlikte çalışır ve stres karşısındaki tepkilerimizin, düşüncelerimizin ve duygularımızın şekillenmesinde büyük rol oynar.

Aromaterapi, vücudun otonom sinir sistemini dengelemeye yardımcı olur ve özellikle parasempatik sistemi, yani bedeni sakinleştiren ve iyileşme sürecini başlatan sistemi aktive eder.

Bu sayede stres hormonu olan kortizol azalır, uykuya yardımcı melatonin artar ve vücut doğal olarak rahatlama moduna geçer. Bu fizyolojik değişiklikler; kaygının azalmasına, ruh hâlinin iyileşmesine ve uyku kalitesinin artmasına katkı sağlar. Dolayısıyla aromaterapi, stres, anksiyete, depresif duygu durumu ve uykusuzluk yaşayan kişiler için doğal ve etkili bir destek yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Stres, Düşünceler ve Duygular ile İlişkisi

Sempatik ve parasempatik sistemlerin etkileşimi, stresle nasıl başa çıktığımızı ve duyguları nasıl deneyimlediğimizi etkiler.

Stresli bir durumda SSS, “savaş ya da kaç” tepkisini tetikleyerek kişinin uyanıklığını ve fiziksel hazırlığını artırır. Bu, kaygı, korku veya öfke gibi duyguların yükselmesine neden olabilir.

Tehlike geçtiğinde PSS devreye girer ve stres tepkisini dengeleyerek sakinlik, huzur ve iyilik hâli sağlar. PSS baskın olduğunda kişiler kendilerini daha rahat, toparlanmış ve stresle baş etmeye daha uygun hissederler.

Ancak kronik stres, SSS’nin sürekli aktif kalmasına yol açar ve bu durum;

– baş ağrısı,

– sindirim sorunları,

– kas gerginliği gibi fiziksel belirtilere;

– sinirlilik, duygu durum değişiklikleri ve odaklanma güçlüğü gibi duygusal belirtilere neden olabilir. Farkındalık, nefes egzersizleri , gevşeme teknikleri ve aromaterapi gibi uygulamalar PSS’yi aktive ederek stres tepkisini azaltır. Bu pratikler vücutta denge yaratır ve stresle başa çıkmayı kolaylaştırır.

Uçucu Yağlar ve Sinir Sistemi Üzerindeki Etkileri

Uçucu yağlar yüzyıllardır ruh hâlini iyileştirmek, stresi azaltmak ve genel iyilik hâlini desteklemek için kullanılmaktadır. Otonom sinir sistemini doğrudan değiştirmeseler de, birçok uçucu yağın zihin ve bedende sakinleştirici etkisi olduğu bilimsel olarak gösterilmiştir. Bu etkiler SSS’nin aşırı çalışmasını azaltmaya ve PSS’nin aktive olmasına yardımcı olur.

Uçucu Yağların Gevşeme Üzerindeki Temel Kullanım Yolları

1. Aromaterapi Difüzyonu Aromaterapinin etkilerinden faydalanmak için uçucu yağ ve karışımları buhurdanlık/diffusör gibi hava yayıcı mekanizmalara eklenebilir. Uçucu yağların ortama yayılması sağlanarak duygular ve hafızadan sorumlu limbik sistem üzerinden istediğimiz etkilerin oluşması sağlanabilir.

Rahatlatıcı uçucu yağlar:

• Lavanta – Lavandula angustifolia

• Roman Papatyası – Chamaemelum nobile

• Bergamot – Citrus bergamia

• Ylang Ylang – Cananga odorata

• Vetiver – Vetiveria zizanioides

2. Topikal (Cilde Uygulama) Uçucu yağlar taşıyıcı yağlar (tatlı badem yağı, jojoba, susam yağı vb) ile seyreltilerek bilek, alın, ense gibi bölgelere uygulanabilir. Bu yöntem lokal rahatlama sağlar.

3. Banyo Uygulaması Sıcak bir banyoya sabit yağ içinde birkaç damla uçucu yağ eklemek, hem aromaterapi etkisi hem suyun gevşetici özelliği ile derin rahatlama sağlar.

4. Masaj Uçucu yağlarla yapılan masaj, hem fiziksel gevşeme sağlar hem de yağların kokusu ile zihinsel rahatlama yaratır.

5. Doğrudan İnhalasyon Stres anında şişeden birkaç kez derin nefes almak bile sinir sistemini hızla sakinleştirebilir.

Uçucu Yağların 15 Saniyede Beyin Bariyerine Ulaşması

Uçucu yağlar inhale edildiğinde hızlıca kana karışır ve 15 saniye içinde kan–beyin bariyerine ulaşır. Burada nörotransmiterleri etkileyerek:

– hipotalamus,

– hipofiz,

– adrenal sistem,

– vagus siniri üzerinde düzenleyici etki yapar.

Strese bağlı enflamasyonu azaltır ve yüksek serotonin/dopamin birikimiyle ilişkili anksiyete ve duygu durum dalgalanmalarını düzenler.

Sinir Sistemi Bozukluklarında Etkili Uçucu Yağlar

1. Lavanta: Anksiyete, stres, insomnia, ağrı, korku, ajitasyon, ruh hali değişimleri

2. Gül: Depresyon, sinirlilik, korku, anksiyete

3. Limon: Zihinsel açıklık, negatif duygu, depresyon

4. Papatya: Anksiyete, depresyon, ağrı, stres

5. Bergamot: Anksiyete, stres, gerilim

6. Frankincense: Depresyon, gerginlik, yas, stres

7. Ylang Ylang: Özsaygı, anksiyete, insomnia

8. Neroli: Anksiyete, uykusuzluk, mental bulanıklık

Uykusuzluk/ İnsomnia: Bergamot, papatya, lavanta, limon, mercanköşk, portakal, sandal ağacı

Stres: Alman papatyası, adaçayı, frankincense, geranium, lavanta, mercanköşk, neroli, portakal, gül, rosemary, ylang ylang

Anksiyete: Bergamot, sedir, papatya, frankincense, yasemin, lavanta, limon, mercanköşk, gül, neroli, ylang ylang, sandal ağacı

Depresyon: Bergamot, lavanta, limon, mandalina, lime, gül, papatya, adaçayı, geranium

Ağrı: Okaliptus, nane, çay ağacı, karabiber, lavanta, rosemary, kekik

Baş Ağrısı: Papatya, adaçayı, lavanta, rosemary, kekik, okaliptus, nane

Uçucu yağlar yüzyıllardır ruh hâlini iyileştirmek, stresi azaltmak ve genel iyilik hâlini desteklemek için kullanılmaktadır. Otonom sinir sistemini doğrudan değiştirmeseler de, birçok uçucu yağın zihin ve bedende sakinleştirici etkisi olduğu bilimsel olarak gösterilmiştir.

Uçucu Yağ Karışımları

Baş Ağrısı

4 damla Lavandula angustifolia (Lavanta)

4 damla Rosmarinus officinalis (Biberiye)

2 damla Eucalyptus globulus (Okaliptus)

2 damla Mentha piperita (Tıbbi Nane)

Kullanım: Difüzöre eklenerek veya susam yağı ile seyreltilip roll-on şeklinde uygulanabilir.

Anksiyete

3 damla Chamaemelum nobile (Roman Papatyası)

3 damla Lavandula angustifolia (Lavanta)

2 damla Cananga odorata (Ylang Ylang)

Kullanım: Difüzör veya direkt koklama yöntemiyle uygulanabilir.

Uykusuzluk / İnsomnia

4 damla Citrus bergamia (Bergamot)

2 damla Citrus sinensis (Portakal)

2 damla Lavandula angustifolia (Lavanta)

Kullanım: Koklama, yastığa damlatma veya yatmadan önce difüzör ile odaya yayma.

Depresyon

2 damla Citrus limon (Limon)

3 damla Lavandula angustifolia (Lavanta)

4 damla Citrus bergamia (Bergamot)

2 damla Chamaemelum nobile (Roman Papatyası)

Kullanım: Gün içinde koklama veya bileklere sabit yağ ile karıştırılarak uygulanabilir.

REFERANSLAR : • Koulivand, P. H., Khaleghi Ghadiri, M., & Gorji, A. (2013). Lavender and the nervous system. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013, 681304. • Moss, M., & Oliver, L. (2012). Plasma 1,8-cineole correlates with cognitive performance following exposure to rosemary essential oil aroma. Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 2(3), 103–113. • Lis-Balchin, M. (2006). Aromatherapy Science: A Guide for Healthcare Professionals. Pharmaceutical Press. • Sayorwan, W., et al. (2012). The effects of lavender oil inhalation on stress, autonomic nervous system, and brain electrical activity. Journal of the Medical Association of Thailand, 95(4), 598–606. • Chien, L. W., Cheng, S. P., & Liu, C. F. (2012). The effectiveness of lavender aromatherapy on insomnia. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012, 740813. • Hadi, N., et al. (2017). Lavender aromatherapy reduces anxiety in patients. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 24(7), 553– 560. • Watanabe, E., et al. (2015). Effects of bergamot essential oil aromatherapy on mood states and heart rate variability. Journal of Complementary Therapies in Medicine, 23(3), 331–337. • Navaro, S. L. (2019). Bergamot oil and stress modulation. Phytotherapy Research, 33(10), 2748–2757. • Goes, T. C., Antunes, F. D., & Teixeira-Silva, F. (2012). Effect of sweet orange aroma on anxiety. Physiology & Behavior, 107(1), 1–4. • Lehrner, J., et al. (2000). Ambient orange fragrance and anxiety reduction. Chemical Senses, 25(6), 643–651. • Amsterdam, J. D., et al. (2009). Chamomile extract for generalized anxiety disorder: A randomized controlled trial. Journal of Clinical Psychopharmacology, 29(4), 378–382. • Srivastava, J. K., et al. (2010). Chamomile: A herbal medicine of the past with a bright future. Molecular Medicine Reports, 3(6), 895–901. • Hongratanaworakit, T. (2004). Aroma-therapeutic effects of ylang ylang oil on human autonomic nervous system activity. Phytotherapy Research, 18(5), 408–412. • Hongratanaworakit, T. (2006). Stimulatory effects of sandalwood oil and relaxation effects of ylang ylang oil. Planta Medica, 72(14), 1184– 1188. • Han, J., et al. (2012). The effects of vetiver oil on brain electrical activity in human subjects. Neuroscience Letters, 530(1), 56–60. • Komori, T. (2013). The sedative effects of vetiver oil and autonomic modulation. Journal of Natural Medicines, 67(3), 727–731. • Burns, E. E., et al. (2000). Aromatherapy in childbirth and emotional well-being. Journal of Clinical Nursing, 9(6), 770–775. • Setzer, W. N. (2009). Essential oils and anxiolytic/depressive effects. Natural Product Communications, 4(9), 1385–1398. • Varney, N. R., et al. (1997). Rapid absorption of volatile compounds through the olfactory pathway. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 21(5), 681–688. • Herz, R. S. (2009). Aromatherapy facts and fictions: Olfaction and physiological responses. International Journal of Neuroscience, 119(2), 263–290. • Mori, H., et al. (2015). Essential oils and autonomic nervous system modulation. Frontiers in Neuroscience, 9, 112. • Lillehei, A., & Halcon, L. (2014). A systematic review of aromatherapy for anxiety and sleep. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 20(6), 441–451. • Pérez-Martínez, A., et al. (2018). Essential oils in mental